لوازم تحریر
کاغذ
ملزومات صحافی
لیمینت
اگر تا به حال درِ تیوب گواش را باز کردهاید و با رنگی سفت، ترکخورده یا کپکزده روبهرو شدهاید، احتمالا میدانید این اتفاق چقدر ناامیدکننده است؛ اما اگر فقط تمیزکردن لبهها، استفاده از کاردک تمیز و بستن سریع درپوش به یک عادت همیشگی تبدیل شود، بخش بزرگی از مشکلات نگهداری گواش اصلا بهوجود نمیآید. با اینکار، رنگ تا چند سال (حدود ۵ سال) کیفیت و کارایی خود را حفظ میکند و تجربه نقاشی را لذتبخشتر خواهد کرد.
در ادامه این مقاله از وبلاگ خانه کاغذ قرار است درباره روشهای نگهداری رنگهای گواش مانند انتخاب ظروف مناسب، مدیریت رنگ روی پالت، مقابله با کپک و راههای نجات رنگهای آسیبدیده صحبت کنیم. اگر میخواهید رنگهای گواش شما دیرتر خراب شوند و همیشه آماده استفاده بمانند، ادامه این مطلب دقیقا برای شما نوشته شده است.
فهرست مطالب
مرور سریع روشهای نگهداری و احیای رنگهای گواش
اگر میخواهید در یک نگاه، روشهای نگهداری رنگهای گواش را بررسی کنید، جدول زیر را برای شما آماده کردهایم:
| موضوع | مشکل رایج | راهحل سریع و کاربردی |
| مدیریت ظرف و تیوب | خشکشدن رنگ داخل تیوب | تمیزکردن لبهها و بستن کامل درپوش پس از هر بار استفاده |
| شرایط محیطی | افت کیفیت یا پریدگی رنگ | نگهداری در دمای ۱۰ تا ۲۵ درجه، دور از نور و رطوبت |
| مدیریت رنگ روی پالت | خشکشدن سریع رنگ روی پالت | استفاده از پالت ضدورود هوا و حفظ رطوبت داخلی |
| کپکزدگی | لکههای سبز، خاکستری یا بوی بد | حذف بخش آلوده و ضدعفونی فوری پالت |
| احیای رنگ خشک | سفتشدن یا دوفاز شدن رنگ | فعالسازی با آب یا صمغ عربی و همزدن کامل |
| استفاده آموزشی و کودک | آلودگی و هدررفت سریع رنگ | کنترل مقدار رنگ و رعایت بهداشت ابزار |
اگر پساز خرید گواش، نکتههای بالا را رعایت کنید، میتوانید تا چند سال (بین ۲ تا ۵ سال) رنگهای خود را سالم و تازه نگه دارید. برای آشنایی بیشتر و کاملتر با نکات نگهداری رنگهای گواش کودک و بزرگسال میتوانید بخشهای بعدی را مطالعه کنید.
مدیریت و بهداشت ظرف و تیوب رنگ گواش
اگر رنگ گواش درست از همان ابتدا مدیریت نشود، خیلی زود کیفیتش افت میکند و دیگر آن بافت نرم و دلنشین را نخواهد داشت. مدیریت ظرف و تیوب، پایهایترین بخش از روشهای نگهداری رنگهای گواش است و بیشتر مشکلات رایج، دقیقا از همینجا شروع میشوند. در این بخش به نکات رایج برای رعایت بهداشت رنگ گواش اشاره میکنیم.
1. ظروف مناسب برای نگهداری رنگ گواش
ظرفی که گواش در آن نگهداری میشود، فقط یک نگهدارنده ساده نیست، بلکه نقش مستقیم در حفظ بافت، رطوبت و کیفیت رنگ دارد. ظروف مناسب برای نگهداری رنگ گواش شامل این موارد میشود:
1. جارها، قوطیها و تیوبهای اصلی کارخانه برای نگهداری طولانیمدت رنگ گواش
2. پالتهای هوابند (Airtight) دارای واشر لاستیکی برای نگهداری رنگهای خارجشده از تیوب
3. بطریهای قطرهچکانی (Dropper Bottles) با درب پیچی برای رنگهای پرمصرف مانند سفید
4. جعبههای فلزی یا محفظههای محافظ برای نگهداری تیوبها و ظروف رنگ در برابر رطوبت و نوسان محیطی
5. انتخاب درست ظرف میتواند جلوی خشکشدن زودهنگام، آلودگی و هدررفت رنگ را بگیرد. اینکار یکی از پایهایترین بخشهای روشهای نگهداری رنگهای گواش به شمار میآید.
2. قبل از بستن درپوش، لبه ظرف را تمیز کنید.
بعد از هر بار استفاده، چند ثانیه وقت بگذارید و لبه ظرف را با یک دستمال نرم تمیز کنید. این کار ساده مانع جمعشدن رنگ خشکشده در اطراف درپوش میشود و اجازه میدهد ظرف کاملا هوابند بسته شود. برای هنرجویان تازهکار، همین عادت کوچک میتواند جلوی خرابشدن زودهنگام رنگ را بگیرد و برای نقاشان حرفهای، تضمینکننده عمر طولانیتر گواش باشد.
خطای رایج: بستن درپوش بدون تمیزکردن لبهها، آرام هوا را وارد ظرف میکند و رنگ را بهمرور سفت و غیرقابل استفاده خواهد کرد.
3. موقع برداشتن رنگ، وسیله درست را انتخاب کنید
برای برداشتن رنگ از داخل تیوب یا ظرف، همیشه از یک کاردک تمیز استفاده کنید و قلمموی خیس را کنار بگذارید. این کار باعث میشود رنگ تمیز بماند و خبری از باکتری یا کپک نباشد. این نکته در محیطهای آموزشی و برای رعایت نکات نگهداری رنگهای گواش کودک اهمیت بیشتری دارد و خیال شما را از بابت سلامت رنگ راحت میکند.
خطای رایج: فروبردن قلمموی خیس در ظرف اصلی، یکی از سریعترین راهها برای آلودهشدن و خرابشدن گواش محسوب میشود.
4. بعد از برداشتن رنگ، بدون درنگ در ظرف را محکم کنید.
درپوش ظرف را بلافاصله و محکم ببندید تا آب موجود در رنگ فرصت تبخیر پیدا نکند. تماس طولانی با هوا باعث میشود سطح گواش ترک بخورد یا لایهای خشک روی آن شکل بگیرد که کیفیت کار را پایین میآورد. این موضوع برای کسانی که عادت دارند مدت طولانی با یک پالت کار کنند، اهمیت بیشتری دارد.
خطای رایج: باز گذاشتن درِ رنگ حتی برای مدت کوتاه، شروع فرآیند خشکشدن را رقم میزند.
5. چیدمان درست، یک امتیاز اضافه!
اگر رنگها داخل یک جعبه فلزی یا محفظه محافظ نگهداری شوند، از رطوبت محیطی در امان میمانند و خیال شما راحتتر میشود. گواشهایی که در بطریهای قطرهچکانی قرار دارند، اگر بهصورت وارونه نگهداری شوند، استفاده راحتتری خواهند داشت؛ با این کار، هوا کمتر در دهانه آنها جمع میشود. انتخاب ظروف مناسب برای نگهداری رنگ گواش، بهویژه در فضای خانه یا کلاس، نقش مهمی در حفظ کیفیت رنگ دارد.
رعایت استانداردهای محیطی برای نگهداری گواش
محیطی که گواش در آن نگهداری میشود، به اندازه خود ظرف و تیوب اهمیت دارد و اگر ناپایدار باشد، کیفیت رنگ بهتدریج افت میکند. رعایت استانداردهای محیطی یکی از مهمترین بخشهای روشهای نگهداری رنگهای گواش است و کمک میکند خواص فیزیکی و شیمیایی رنگ درطول زمان حفظ شود. در جدول زیر میتوانید مهمترین عوامل محیطی تاثیرگذار بر نکات نگهداری رنگهای گواش کودک و بزرگسال را ببینید:
| عامل محیطی | وضعیت ایدهآل | اگر رعایت نشود چه اتفاقی میافتد | نکته کاربردی برای استفاده روزمره |
| دما | بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد | گرمای زیاد باعث تبخیر آب و سفتشدن رنگ میشود و سرمای شدید یا یخزدگی بافت رنگ را دانهدانه و غیرقابل استفاده میکند. | رنگ را داخل خودرو، کنار بخاری یا در انبارهای سرد رها نکنید. |
| نوسان دما | حداقل تغییرات دمایی | نوسان شدید دما باعث ناپایداری بافت و کاهش پوشانندگی رنگ میشود. | رنگها را در یک محل ثابت نگهداری کنید. |
| نور | محیط تاریک و دور از نور مستقیم خورشید | اشعه UV باعث پریدگی رنگ و کاهش درخشندگی پیگمنتها میشود. | کشو، کمد یا جعبه دربسته بهترین انتخاب هستند. |
| رطوبت محیط | متعادل و نسبتا خشک | رطوبت زیاد باعث رشد کپک و فساد رنگ میشود. | از نگهداری رنگ در حمام یا فضاهای نمدار خودداری کنید. |
| خشکی بیشازحد | اجتناب از محیط بسیار خشک | خشکی شدید باعث ترکخوردن رنگ روی پالت یا اثر نهایی میشود. | تعادل محیط را حفظ کنید و از جریان مستقیم هوای گرم دوری کنید. |
| نگهداری پالت هوابند | محیط خنک | گرما در پالت بسته، احتمال کپکزدگی را افزایش میدهد. | در صورت نیاز، پالت هوابند را در یخچال قرار دهید. |
| محیط آموزشی | تمیز، خنک و خشک | آلودگی و رطوبت باعث خرابشدن سریع رنگ میشود | رعایت نکات نگهداری رنگهای گواش کودک را جدی بگیرید. |
| محل نگهداری کلی | دور از نور، رطوبت و گرما | ترکیب عوامل مخرب باعث کاهش عمر مفید رنگ میشود. | استفاده از ظروف مناسب برای نگهداری رنگ گواش توصیه میشود. |
در اقلیمهای گرم و مرطوب، احتمال کپکزدگی بهطور طبیعی بالاتر است. در این شرایط، بهتر است از خرید گواشهایی که از عسل بهعنوان نگهدارنده استفاده میکنند، استفاده نکنید.؛ زیرا این ترکیب میتواند غذای قارچها باشد.
مدیریت رنگ داخل پالت و جلوگیری از خشک شدن گواش
مدیریت رنگ داخل پالت یعنی مجموعهای از تصمیمهای کوچک اما مهم که اجازه نمیدهند گواش بعد از خروج از تیوب، سریع خشک و بلااستفاده شود. ازآنجاکه گواش ذاتا سریع خشک میشود، رعایت این نکات یکی از موثرترین روشهای نگهداری رنگهای گواش به شمار میآید. در اینجا میتوانید لیست همه نکات لازم راجعبه پالت رنگ گواش را مشاهده کنید:
1. از پالتهای ضدهوا با واشر لاستیکی استفاده کنید تا ورود هوا به حداقل برسد و رنگ بین جلسات نقاشی تازه بماند.
2. برای پرکردن خانههای پالت، رنگ را در دو مرحله بریزید؛ ابتدا نیمی از عمق خانه را پر کنید، سطح آن را صاف کنید و پس از چند ساعت بقیه فضا را تکمیل کنید. با اینکار حبابهای هوا باعث خشکشدن زودهنگام رنگ نمیشوند.
3. برای حفظ رطوبت داخل پالت، یک اسفنج کوچک مرطوب در فضای بسته پالت قرار دهید یا درصورت نبود پالت هوابند، سطح پالت را با سلفون بپوشانید.
4. برای افزایش زمان کار با رنگ، یک واحد مدیوم دیرخشکشونده یا پروپیلن گلیکول را با چهار تا پنج واحد رنگ مخلوط کنید تا گواش برای مدت طولانیتری قابل استفاده بماند.
5. در طول نقاشی، بهمحض مشاهده اولین نشانههای خشکی روی سطح رنگ، با یک اسپری بسیار ملایم آب، رنگ را دوباره فعال کنید و از خیسکردن بیشازحد پرهیز کنید.
6. فقط به اندازه نیاز همان جلسه رنگ روی پالت بریزید تا از هدررفت رنگ و خشکشدن اضافی جلوگیری شود.
7. در محیطهای آموزشی یا کار با کودکان، مدیریت مقدار رنگ روی پالت اهمیت بیشتری دارد و رعایت نکات نگهداری رنگهای گواش کودک را سادهتر میکند.
8. با رعایت این نکات ساده اما موثر، رنگهای گواش روی پالت زندهتر میمانند، زمان کار افزایش پیدا میکند و میزان هدررفت رنگ بهشکل محسوسی کاهش پیدا خواهد کرد.
احیای گواش خرابشده یا خشکشده (چکلیست کاربردی)
اگر گواش شما سفت شده، خشک شده یا بافت یکنواخت خود را از دست داده است، قبل از کنار گذاشتن آن میتوان چند بررسی و اقدام ساده انجام داد. این چکلیست کمک میکند تشخیص دهید کدام رنگ قابل احیاست و برای هر مشکل دقیقا چه کاری باید انجام دهید.
احیای گواش خشک شده
بررسی کنید آیا رنگ فقط روی سطح پالت خشک شده یا در عمق نیز سفت شده است.
1. اگر رنگ روی پالت خشک شده است، مقدار بسیار کمی آب اضافه کنید و اجازه دهید رنگ بهآرامی دوباره فعال شود.
2. برای کنترل بهتر غلظت رنگهای روی پالت، از قلمموی خیس استفاده کنید و آب را بهتدریج به تودههای رنگ اضافه کنید.
3. هنگام اضافهکردن آب، غلظت رنگ را کنترل کنید تا بیشازحد رقیق نشود و خاصیت پوشانندگی خود را از دست ندهد.
4. برای رنگهایی که در تیوب یا پالت بیشازحد سفت شدهاند، مقدار کمی صمغ عربی اضافه کنید تا بافت نرم و کرمی رنگ بازگردد.
مقابله با کپکزدگی رنگ گواش
بررسی کنید آیا کپک فقط سطحی بوده یا به عمق رنگ نفوذ کرده است.
1. در صورت مشاهده لکههای پودری، سبز یا سیاه، بلافاصله بخش آلوده رنگ را با کاردک کاملا جدا کرده و دور بریزید. اینطوری میتوانید هنوز از بخش سالم رنگ استفاده کنید.
2. اگر رنگ بوی نامطبوع میدهد یا کپک در کل حجم آن دیده میشود، رنگ فاسد شده و باید بدون تردید دور ریخته شود.
3. خانه آلوده پالت را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید و سپس با الکل طبی ضدعفونی کنید تا اسپورهای باقیمانده از بین بروند.
اصلاح بافت و یکنواختی رنگ
بررسی کنید آیا رنگ قبلا یخزده و دوباره ذوب شده است، زیرا در این حالت بافت دانهدانه معمولا قابل احیا نیست.
1. اگر رنگ دوفاز شده است، با خلال دندان تمیز یا انتهای قلممو آن را کاملا هم بزنید تا بافت یکدست شود.
2. برای گواشهایی که در بطریهای قطرهچکانی نگهداری میشوند، پیش از استفاده، بطری را بهخوبی تکان دهید.
جمعبندی
نگهداری درست از گواش، بیشتر از آنکه به ابزار خاصی وابسته باشد، به چند عادت ساده اما هوشمندانه مربوط میشود. با رعایت روشهای نگهداری رنگهای گواش، انتخاب ظروف مناسب برای نگهداری آنها، مدیریت صحیح پالت و کنترل شرایط محیطی، میتوان عمر مفید رنگها را بهطور قابلتوجهی افزایش داد.
این نکات هم برای نقاشان حرفهای کاربرد دارد و هم در محیطهای آموزشی و کار با هنرجویان اهمیت بیشتری پیدا میکند. اگر این اصول به بخشی از روند همیشگی کار شما تبدیل شود، گواشهایتان مدت طولانیتری سالم میمانند و تجربه نقاشی لذتبخشتر و بهصرفهتری را برایتان رقم میزنند.